استاندارد کابل برق آسانسور

هنگام خرید کابل برق آسانسور، معمولاً اولین سؤال این است: «کابل چند در چند لازم دارم؟» اما پاسخ به این سؤال از محل استفاده کابل شروع می‌شود. کابلی که برق را به تابلو آسانسور می‌رساند، با کابل اتصال موتور و کابل متحرک کابین وظیفه یکسانی ندارد.

برای مسیر تغذیه ثابت، کابل قدرت با مشخصات متناسب با مدار انتخاب می‌شود؛ برای اتصال درایو به موتور، الزامات سازنده تجهیزات اهمیت دارد؛ و برای ارتباط با کابین متحرک، باید تراول‌کابل مناسب همان سیستم استفاده شود. تعداد رشته و سطح مقطع هرکدام نیز از روی مشخصات تجهیزات، نقشه برق و شرایط نصب تعیین می‌شود.

شناخت این تفاوت‌ها کمک می‌کند هنگام سفارش، محصول درست را بخواهید و صرفاً بر اساس تعداد طبقات یا توصیه فروشنده تصمیم نگیرید. در این مقاله کامل درباره استاندارد کابل برق آسانسور و اینکه چه کابل برقی برای آسانسور مناسب است شرح می دهیم. 
 

چه کابل برقی برای آسانسور مناسب است؟

در یک آسانسور، چند مسیر کابل‌کشی وجود دارد. برق ساختمان به تابلو آسانسور می‌ رسد و از تابلو یا درایو به موتور منتقل می‌ شود. کابین نیز برای روشنایی، درب، فرمان و تجهیزات ارتباطی به اتصال الکتریکی نیاز دارد. جدول زیر محل استفاده و معیار انتخاب کابل‌ها را مشخص می‌ کند:
 

بنابراین، هنگام استعلام قیمت باید بگویید کابل را برای کدام مسیر می‌خواهید. عبارت «کابل مناسب آسانسور شش‌طبقه» به‌تنهایی مشخصات کافی برای سفارش نیست.

تفاوت کابل تغذیه آسانسور و تراول‌ کابل چیست؟

کابل تغذیه معمولاً در مسیری ثابت، مانند لوله یا سینی کابل، نصب می‌شود. وظیفه آن رساندن برق به تابلو آسانسور است و همراه کابین حرکت نمی‌ کند.
تراول‌کابل یا کابل متحرک آسانسور، اتصال میان بخش ثابت و کابین را برقرار می‌ کند. این کابل هنگام حرکت کابین مرتب خم می‌ شود و بخشی از آن در چاه آسانسور آویزان می‌ ماند. به همین دلیل، انعطاف ظاهری کابل برای انتخاب آن کافی نیست؛ ساختار محصول باید برای این شرایط کاری طراحی شده باشد.
برای بررسی تراول‌ کابل، چند اصطلاح مهم را باید بشناسید:

• طول آویز: طول بخشی از کابل که در وضعیت مشخص نصب، آویزان است و وزن آن باید تحمل شود.
• شعاع خمش: حداقل شعاع مجاز خم‌کردن کابل؛ خم تندتر از مقدار اعلام‌شده می‌تواند به کابل آسیب بزند.
•  مهار کابل: نحوه نگه‌داشتن و تحمل وزن کابل با اتصالات مناسب، بدون انتقال کشش نامناسب به محل اتصال رشته‌ها.

این مشخصات باید در اطلاعات فنی سازنده بررسی شوند. کابل افشان عمومی، حتی اگر نرم باشد، صرفاً به دلیل انعطاف‌پذیری جایگزین تراول‌ کابل نمی‌شود.

استاندارد کابل برق آسانسور چیست؟

استاندارد کابل برق آسانسور را باید در دو سطح بررسی کرد: استاندارد ساخت محصول و ضوابط طراحی و نصب. اولی درباره ویژگی‌های کابل است؛ دومی مشخص می‌ کند کابل چگونه در سیستم استفاده شود.

استاندارد ساخت کابل

یکی از مراجع مرتبط، IEC 60227-6 است. این استاندارد به کابل‌های آسانسوری گرد و تخت و کابل‌های اتصالات انعطاف‌پذیر با عایق PVC، در دامنه ولتاژ نامی تا ۴۵۰/۷۵۰ ولت می‌ پردازد. دامنه آن مشخص است و نباید آن را استاندارد عمومی تمام کابل‌های تغذیه یا موتور آسانسور دانست. 
هنگام خرید، استاندارد اعلام‌شده باید با نوع محصول تطبیق داشته باشد. درج یک شماره استاندارد روی روکش، بدون بررسی مشخصات کابل و مدارک سازنده، پاسخ کامل به مسئله انتخاب نیست.

ضوابط طراحی و نصب در ایران

در پروژه‌های ساختمانی، مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان، با موضوع تأسیسات برقی، و مبحث پانزدهم، با موضوع آسانسورها و پلکان برقی، از اسناد مرتبط برای بررسی هستند. استانداردهای ملی قابل‌اعمال به نوع آسانسور نیز باید در مدارک فنی پروژه مشخص شوند.
از مسئول فنی پروژه بخواهید نام سند، شماره و ویرایش مورد استناد را در مشخصات فنی ذکر کند. برای بررسی ابلاغیه‌ها و نسخه‌های مقررات ملی، مرجع رسمی دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان است. پیش‌نویس یک سند را نباید با نسخه ابلاغ‌شده آن یکسان دانست. 

سایز کابل برق آسانسور چگونه تعیین می‌ شود؟

سایز کابل یا سطح مقطع هادی، یکی از عوامل مؤثر بر ظرفیت عبور جریان و افت ولتاژ است. انتخاب آن به چند اطلاعات وابسته است که باید پیش از خرید جمع‌آوری شوند.

جریان ورودی و مشخصات تجهیزات

توان موتور اطلاعات مهمی است، اما به‌تنهایی برای تعیین کابل تغذیه کافی نیست. مشخصات ورودی تابلو، وجود درایو و مصرف تجهیزات وابسته نیز باید بررسی شوند.
برای تهیه این اطلاعات، از مسئول نصب بخواهید مشخصات تابلو و درایو، تصویر پلاک موتور و نقشه برق را در اختیار طراح قرار دهد. در آسانسور درایودار، جریان ورودی مجموعه را نباید بدون بررسی برابر با جریان نامی موتور فرض کرد.

طول واقعی مسیر کابل

طول کابل فقط ارتفاع ساختمان نیست. مسیر افقی از تابلو برق، مسیر عمودی و فاصله تا محل نصب تجهیزات، همگی در اندازه‌گیری دخیل‌اند.
مثلاً دو ساختمان پنج‌طبقه را در نظر بگیرید: در یکی، مسیر کابل تغذیه 20 متر و در دیگری ۵۵ متر است. حتی با تجهیزات مشابه، بررسی افت ولتاژ در این دو مسیر می‌ تواند به انتخاب متفاوتی منجر شود. این مثال نشان می‌دهد چرا سایز کابل را نمی‌توان فقط از روی تعداد طبقات تعیین کرد.

روش نصب و دمای محیط

کابلی که داخل لوله نصب می‌ شود، شرایط دفع حرارت متفاوتی با کابل روی سینی دارد. قرارگرفتن چند کابل کنار هم و دمای بالاتر محیط نیز بر ظرفیت مجاز عبور جریان اثر می‌ گذارند.
به همین دلیل، یک جدول آمپراژ بدون توضیح نوع کابل و شرایط نصب، مبنای کافی برای سفارش نیست.

هماهنگی با تجهیزات حفاظتی

سطح مقطع کابل باید با حفاظت مدار هماهنگ باشد. طراح علاوه بر جریان و افت ولتاژ، شرایط اتصال کوتاه و عملکرد تجهیزات حفاظتی را بررسی می‌ کند.
اگر حفاظت مدار مرتب عمل می‌ کند، بزرگ‌ترکردن فیوز بدون بررسی علت، راه‌حل مناسبی نیست. ابتدا باید مشخص شود مشکل از بار، تجهیزات، اتصال‌ها یا انتخاب مدار است.

کابل آسانسور چند رشته باید داشته باشد؟

تعداد رشته از روی نقشه مدار مشخص می‌ شود. سه‌فاز بودن آسانسور به‌تنهایی به این معنی نیست که تمام مسیرهای آن کابل پنج‌رشته می‌ خواهند. باید معلوم باشد هر مسیر به فاز، نول و هادی حفاظتی چه نیازی دارد. نول و ارت وظیفه متفاوتی دارند و نباید جای یکدیگر استفاده شوند.

در تراول‌کابل، تعداد رشته‌ها بر اساس مدارهای کابین، فرمان و ارتباطات تعیین می‌ شود. پیش‌بینی رشته رزرو نیز باید در طراحی انجام شود.

عدد ۵×۶ روی کابل یعنی چه؟

کابل ۵×۶ دارای پنج رشته است که سطح مقطع نامی هر رشته شش میلی‌متر مربع است. این عدد، قطر کابل یا مجموع سطح مقطع رشته‌ها نیست.
همچنین عبارت ۵×۶ به‌تنهایی جنس هادی، نوع عایق، ولتاژ نامی یا مناسب‌بودن کابل برای حرکت مداوم را مشخص نمی‌ کند. این ویژگی‌ها باید جداگانه در مشخصات محصول بررسی شوند.

کابل افشان برای آسانسور بهتر است یا مفتولی؟

در مسیر ثابت، انتخاب نوع هادی به طراحی، روش نصب و تجهیزات اتصال بستگی دارد. کابل افشان از سیم‌های نازک متعدد تشکیل می‌شود و انعطاف بیشتری دارد؛ هادی مفتولی معمولاً یک سیم یکپارچه است.
ممکن است انعطاف کابل افشان اجرای بعضی مسیرها را آسان‌تر کند، اما کیفیت اتصال آن به ترمینال و استفاده از تجهیزات اتصال مناسب نیز اهمیت دارد.
اصطلاح کلاس هادی در دیتاشیت به ساختار هادی اشاره می‌کند؛ مانند مفتولی، تابیده یا افشان. کلاس هادی باید با کاربرد و تجهیزات اتصال سازگار باشد.
در بخش متحرک کابین، سؤال اصلی «افشان یا مفتولی؟» نیست؛ باید مشخص شود محصول برای حرکت مکرر آسانسور طراحی شده و محدودیت‌های مکانیکی آن با پروژه سازگار است.

کابل موتور آسانسور اینورتر چه ویژگی‌هایی دارد؟

درایو یا اینورتر، تجهیزی است که کار موتور را کنترل می‌ کند. اگر نمی‌دانید آسانسور شما درایو دارد، این موضوع را از مسئول نصب یا مشخصات تابلو بپرسید.
کابل ورودی تابلو با کابل خروجی درایو به موتور متفاوت است. در مسیر درایو تا موتور، نوع کابل، طول مجاز و الزامات اتصال باید مطابق دستورالعمل سازنده تجهیزات بررسی شوند.
ممکن است برای این مسیر کابل شیلددار مشخص شده باشد. شیلد، لایه‌ای رسانا برای کمک به کنترل تداخل الکترومغناطیسی است؛ اما عملکرد آن به ساختار کابل و اجرای درست اتصال وابسته است.
بنابراین، شیلدداربودن را نباید الزام یکسان تمام کابل‌های آسانسور دانست. پیش از سفارش کابل موتور، مشخصات پیشنهادی سازنده درایو را دریافت کنید.

چک‌لیست خرید کابل برق آسانسور

برای مقایسه قیمت، ابتدا یک مشخصات فنی یکسان برای فروشندگان ارسال کنید. جدول زیر نشان می‌دهد چه اطلاعاتی لازم است و از کجا باید آن‌ها را تهیه کنید:
 

دیتاشیت، برگه مشخصات فنی محصول است. از فروشنده بخواهید برگه مربوط به همان مدل و کد محصول را ارائه کند، نه مشخصات کلی یک خانواده کابل.
هنگام تحویل نیز نام سازنده، نوع کابل، تعداد رشته، سطح مقطع و سایر مشخصات درج‌شده روی محصول یا بسته‌بندی را با سفارش و مدارک تطبیق دهید. هر مغایرت یا اطلاعات ناقص باید پیش از نصب روشن شود.
برای مثال، اگر در سفارش «کابل مسی پنج‌رشته با سطح مقطع شش میلی‌متر مربع و مشخصات معین» آمده، تحویل کابلی که فقط عدد ۵×۶ دارد، برای تأیید تمام ویژگی‌های سفارش کافی نیست.
وزن و ظاهر کابل می‌توانند در بررسی اولیه کمک کنند اما اثبات سطح مقطع واقعی و کیفیت ساخت، صرفاً با نگاه‌ کردن یا وزن‌ کردن انجام نمی‌ شود.

چه کسی مشخصات کابل را تعیین می‌کند؟

 
مسئول طراحی برق پروژه، با اطلاعات تجهیزات و شرایط مسیر، مشخصات مدار و کابل را تعیین می‌ کند. شرکت نصب آسانسور باید الزامات تجهیزات خود را اعلام کند و کابل را مطابق مشخصات تأییدشده نصب کند. فروشنده نیز محصول منطبق با سفارش و مدارک آن را تأمین می‌ کند.
برای جلوگیری از اختلاف، تعداد رشته، سطح مقطع، نوع کابل و ویژگی‌های ضروری را پیش از خرید به‌صورت مکتوب دریافت کنید. پیشنهاد شفاهی «این کابل برای آسانسور خوب است» جای مشخصات فنی روشن را نمی‌ گیرد.

پرسش‌های متداول

آیا کابل ۵×۶ برای همه آسانسورها مناسب است؟
خیر. مناسب‌بودن آن به جریان، طول مسیر، روش نصب، نیاز مدار به نول و مشخصات تجهیزات بستگی دارد. این سایز فقط پس از بررسی مدار قابل تأیید است.

برای استعلام قیمت چه اطلاعاتی بفرستم؟
محل استفاده، نوع کابل، تعداد رشته، سطح مقطع، متراژ و مشخصات فنی تأییدشده را ارسال کنید. برای تراول‌کابل و کابل موتور، الزامات اختصاصی همان تجهیزات نیز لازم است.

هنگام تعویض کابل، مشخصات کابل قبلی کافی است؟
مشخصات قبلی نقطه شروع بررسی است. وضعیت تجهیزات، علت تعویض، مسیر نصب و درستی انتخاب قبلی نیز باید بررسی شوند؛ به‌خصوص اگر تابلو یا موتور تغییر کرده باشد.

آیا می‌توان کابل افشان معمولی را جای تراول‌ کابل نصب کرد؟
نرم‌بودن کابل دلیل کافی برای این جایگزینی نیست. کابل متحرک باید برای حرکت مکرر، طول آویز و شرایط نصب آسانسور مناسب باشد.
برای خرید درست، ابتدا مشخصات کابل را از مسئول فنی پروژه دریافت کنید؛ سپس قیمت و مدارک محصولات منطبق را مقایسه کنید. این ترتیب، انتخاب را روشن‌تر می‌کند و احتمال هزینه دوباره برای تعویض کابل نامناسب را کاهش می‌دهد.

منابع:

• https://webstore.iec.ch/en/publication/1059
• https://e.lapp.com/apac/p/cables-for-lift-and-conveyor-technology/oelflex-lift-n-5g1-2027019
• https://www.lapp.com/en_CA/ca/vfd-cables/e/008702