اگر کابل برق وسیله‌ای داغ شده، بوی سوختگی می‌دهد، روکش آن ترک خورده یا گاهی برق را قطع و وصل می‌کند، طبیعی است که نگران شوید. خرابی کابل برق فقط یک ایراد ساده نیست؛ ممکن است باعث برق‌گرفتگی، سوختگی یا آتش‌سوزی شود. در این مقاله می‌خوانید از کجا بفهمید کابل برق خراب شده؟ چطور بدون دست‌کاری خطرناک آن را بررسی کنید و چه زمانی باید وسیله را کنار بگذارید و از برق کار کمک بگیرید.
چه نشانه‌هایی می‌گویند کابل برق خراب شده است؟
برای بررسی کابل و عیب یابی آن، لازم نیست چیزی را باز کنید یا سیم‌های داخل آن را لمس کنید. بسیاری از نشانه‌های خرابی از بیرون دیده می‌شوند:
- پارگی، بریدگی یا ترک روی روکش: اگر بخش داخلی کابل دیده می‌شود، آن را خراب و خطرناک در نظر بگیرید؛ حتی اگر وسیله هنوز کار می‌کند.
- سیم‌های بیرون‌زده یا نمایان: تماس با سیم برق‌دار می‌تواند شوک الکتریکی یا سوختگی ایجاد کند. یک رشته سیم نازک هم بی‌خطر نیست.
- داغ‌شدن غیرعادی کابل یا دوشاخه: داغی، به‌ویژه اگر در یک نقطه متمرکز باشد یا با تغییر رنگ و بوی سوختگی همراه شود، نشانه‌ای جدی است. از کابل داغ استفاده نکنید.
- قطع و وصل شدن برق: اگر دستگاه با حرکت کابل خاموش و روشن می‌شود یا باید آن را در وضعیت خاصی نگه دارید تا کار کند، احتمال آسیب درون کابل یا محل اتصال وجود دارد. کابل را برای پیدا کردن «نقطه درست» خم نکنید.
- سیاهی، لکه قهوه‌ای یا آثار سوختگی: این نشانه‌ها را روی کابل، دوشاخه و پریز بررسی کنید. ممکن است مشکل فقط از خود کابل نباشد.
- صدای وزوز، جرقه یا تق‌تق: صدای غیرعادی از دوشاخه یا پریز را جدی بگیرید و استفاده را متوقف کنید.
- بوی پلاستیک یا سیم سوخته: حتی اگر دود یا شعله‌ای دیده نمی‌شود، بو می‌تواند نشانه داغ‌شدن یا آسیب باشد.
- شل‌شدن اتصال کابل به دوشاخه یا دستگاه: کابل نباید از محل اتصال لق شده باشد یا با تکان‌دادن، برق را قطع و وصل کند.
کابل‌های آسیب‌دیده می‌توانند خطر برق‌گرفتگی و آتش‌سوزی ایجاد کنند. سایت ESFI توصیه می‌کند از کابل داغ یا آسیب‌دیده استفاده نشود و کابل یا وسیلهٔ معیوب تعویض یا به‌صورت تخصصی تعمیر شود.
منبع: https://www.esfi.org/understanding-your-home-electrical-system/
چطور کابل برق را به‌صورت ایمن بررسی کنیم؟
منظور از بررسی در خانه، بازرسی ظاهری و تصمیم‌گیری دربارهٔ امن‌بودن استفاده است؛ نه بازکردن دوشاخه، تعمیر سیم یا آزمودن کابل برق‌دار. برای عیب یابی کابل برق این مراحل را با احتیاط انجام دهید:
۱. اول خطر فوری را بررسی کنید
اگر دود، شعله، جرقه، بوی سوختگی شدید می بینید یا از دوشاخه یا پریز صدای وزوز، خش‌خش یا تق‌تق می‌شنوید، به کابل و دوشاخه نزدیک نشوید و آن‌ها را لمس نکنید. اگر می‌توانید بدون نزدیک‌شدن به بخش آسیب‌دیده، برق را از کلید مدار مربوطه قطع کنید. اگر انجام این کار امن نیست، از محل فاصله بگیرید و با خدمات اضطراری محل زندگی‌تان تماس بگیرید. روی آتش‌سوزی برقی آب نریزید.
اگر فردی دچار برق‌گرفتگی شده، تا وقتی برق قطع نشده به او یا کابل دست نزنید. در شرایط اضطراری با خدمات امدادی تماس بگیرید.
۲. برق وسیله را فقط در صورت امن‌بودن قطع کنید
اگر نشانه‌ای از جرقه، دود، داغی، سیم لخت یا آسیب به دوشاخه و پریز وجود ندارد و دست و محل خشک است، دستگاه را خاموش کنید و خودِ دوشاخه را بگیرید، نه کابل را. اگر دوشاخه یا پریز داغ، سوخته یا آسیب‌دیده است، به آن دست نزنید؛ برق مدار را از فیوز یا کلید مربوطه قطع کنید، مشروط به اینکه دسترسی به آن امن باشد.
۳. دو سر کابل و تمام طول آن را نگاه کنید
پس از قطع برق و فقط وقتی کابل سرد و خشک است، آن را از ابتدا تا انتها با چشم بررسی کنید. دنبال بریدگی، ساییدگی، ترک، له‌شدگی، تغییر رنگ، آثار ذوب‌شدگی و بیرون‌آمدن سیم باشید. محل اتصال کابل به دوشاخه و دستگاه را هم نگاه کنید. کابل را نکشید، نپیچانید، خم نکنید و برای پیدا کردن خرابی آن را فشار ندهید.
۴. دوشاخه و پریز را هم بررسی کنید
گاهی مشکل از خودِ کابل نیست؛ ممکن است دوشاخه یا پریز خراب باشد و همان خرابی باعث داغی، تغییر رنگ، بوی سوختگی یا قطع‌و‌وصل برق شود. آثار سوختگی، ترک، لق‌بودن، تغییر رنگ یا بوی سوختگی در هرکدام نیازمند توجه است. اگر چند وسیله به یک پریز وصل‌اند و پریز داغ می‌شود، یا فیوز می‌پرد، ممکن است مشکل مربوط به پریز، بار بیش از حد یا سیم‌کشی ساختمان باشد. بررسی کابل به تنهایی در این حالت کافی نیست.
۵. نتیجه را محافظه کارانه تفسیر کنید
اگر روکش بریده یا ترک‌خورده است، سیم داخلی دیده می‌شود، کابل داغ می‌شود، بوی سوختگی دارد یا برق دستگاه قطع‌و‌وصل می‌شود، وسیله را دوباره به برق نزنید. از روی ظاهر سالم هم نمی‌توان همیشه سلامت رشته‌های داخلی کابل را تأیید کرد. در صورت تردید، وسیله را کنار بگذارید تا کابل یا دستگاه توسط تعمیرکار واجد صلاحیت بررسی شود.
اگر کابل خراب است، چه کار کنیم؟
کار اول این است که استفاده از کابل یا وسیله را متوقف کنید. کابل آسیب‌دیده را با چسب برق نپوشانید، گره نزنید یا با پیچاندن سیم‌ها تعمیر نکنید. چسب ممکن است فقط بخش آسیب‌دیده را پنهان کند و ایمنی عایق و اتصال را برنگرداند. سایت Electrical Safety First نیز توصیه می‌کند کابل آسیب‌دیده تعویض شود و برای تعمیر کابل آسیب‌دیده، فقط دور محل خرابی نوار عایق نپیچید؛ کابل یا دستگاه را تعویض کنید یا به تعمیرکار متخصص بسپارید
منبع: https://www.electricalsafetyfirst.org.uk/safety-advice/home-and-people/house-maintenance/plugs-and-fuses/
اگر کابل جداشدنی است، فقط کابل جایگزینی بخرید که با دستگاه سازگار باشد و مشخصات و دستورالعمل سازنده را داشته باشد. اگر کابل به بدنهٔ دستگاه وصل است، یا خرابی نزدیک دوشاخه، پریز یا سیم‌کشی ثابت ساختمان دیده می‌شود، کار را به تعمیرکار یا برق‌کار واجد صلاحیت بسپارید. بازکردن وسیله یا تعویض سیم ثابت بدون مهارت می‌تواند خطر را بیشتر کند.
پس از کنارگذاشتن کابل، آن را طوری نگه دارید که کسی دوباره به اشتباه از آن استفاده نکند. کابل خراب نباید به‌عنوان کابل سالم به فرد دیگری داده شود.
دلایل خراب شدن کابل برق
بسیاری از آسیب‌ها به‌تدریج و در استفاده روزمره به وجود می‌آیند. کشیدن دوشاخه با گرفتن کابل، تا کردن تند و مکرر، پیچاندن محکم دور دستگاه، گیرکردن زیر در یا پایه مبل، عبور از زیر فرش و فشار اجسام سنگین می‌توانند به روکش یا رشته‌های داخلی صدمه بزنند. میخ و منگنه هم ممکن است عایق را سوراخ کنند.
گرما و رطوبت نیز خطر آسیب را بیشتر می‌کنند. کابل‌های رابط را زیر فرش یا مبلمان پنهان نکنید، چون ممکن است گرما در آن‌ها جمع شود. کابل رابط را برای تأمین دائمی برق به کار نبرید و آن را به کابل رابط دیگری وصل نکنید. برای فضای بیرون، فقط از کابلی استفاده کنید که برای فضای بیرونی طراحی شده و در برابر شرایط محیطی مناسب است. سایت ESFI هم توصیه می‌کند کابل با نیاز برقی وسیله متناسب باشد، زیر فرش و در مسیر رفت‌وآمد قرار نگیرد و برای استفاده در بیرون از خانه، مدل مناسب فضای باز انتخاب شود.
آیا هر خراشی یعنی کابل باید عوض شود؟
نه لزوماً؛ اما اگر خراش به روکش محافظ نفوذ کرده، عمق آن مشخص نیست، کابل له شده یا تغییر رنگ و داغی دیده می‌شود، استفاده را متوقف کنید و از متخصص نظر بخواهید. تشخیص سلامت بخش داخلی کابل تنها با نگاه‌کردن همیشه ممکن نیست. به‌خصوص اگر کابل به دستگاه پرمصرفی مثل بخاری برقی یا کتری وصل است، ریسک نکنید و طبق راهنمای سازنده عمل کنید.
در مورد کابل‌کشی داخل دیوار هم خودتان دیوار را باز نکنید یا سیم را بیرون نکشید. قطع و وصل برق، بوی سوختگی، صدای وزوز یا داغی پریز ممکن است به ایرادی در سیم‌کشی ساختمان اشاره کند. در چنین شرایطی برق‌کار باید مدار را بررسی کند.
چه زمانی برای عیب یابی کابل باید با برق‌کار تماس بگیرید؟
در این شرایط از برق‌کار یا تعمیرکار واجد صلاحیت کمک بگیرید:
- خرابی مربوط به کابل‌کشی ثابت ساختمان است یا کابل داخل دیوار آسیب دیده است.
- پریز یا دوشاخه تغییر رنگ داده، داغ شده یا جرقه می‌زند.
- فیوز یا کلید محافظ به‌طور مکرر قطع می‌شود.
- چند چراغ چشمک می‌زنند یا چند وسیله در یک بخش خانه درست کار نمی‌کنند.
- کابل به دستگاه متصل است و تعویض آن نیاز به بازکردن بدنه دارد.
- مطمئن نیستید آسیب فقط سطحی است یا سیم داخلی هم صدمه دیده است.
قطع‌شدن مکرر فیوز یا بوی سوختگی را با تعویض فیوز قوی‌تر، استفاده از چندراهی دیگر یا جابه‌جایی کابل «حل» نکنید. این نشانه‌ها باید بررسی شوند.
سوالات متداول
آیا می‌توان کابل برق را با چسب برق تعمیر کرد؟
برای بریدگی یا ترک کابل، چسب برق تعمیر مطمئن و دائمی نیست. استفاده را متوقف کنید و کابل یا وسیله را تعویض کنید یا به متخصص بسپارید.
اگر کابل فقط کمی گرم است، خطر دارد؟
کمی گرما لزوماً به‌تنهایی نشانهٔ خرابی نیست؛ اما اگر کابل داغ است، گرما در بخشی از آن متمرکز شده، یا با بوی سوختگی و تغییر رنگ همراه است، آن را جدی بگیرید. وسیله را خاموش کنید و تا بررسی کامل دوباره به برق نزنید.
دستگاه هنوز کار می‌کند؛ پس کابل سالم است؟
نه. کارکردن دستگاه سلامت روکش یا رشته‌های داخل کابل را ثابت نمی‌کند. کابل قطع‌و‌وصل‌شونده یا آسیب‌دیده را استفاده نکنید.
می‌توان کابل خراب را خودم عوض کنم؟
اگر کابل جداشدنی است، جایگزین باید مطابق مشخصات سازنده باشد. اما تعمیر کابل ثابت یا بازکردن دستگاه و تعویض سیم متصل به آن را به فرد متخصص بسپارید.
جمع‌بندی
اگر کابل برق بریده، ترک‌خورده، داغ، تغییررنگ‌داده یا دارای سیم نمایان است، استفاده از آن را متوقف کنید. بررسی خانگی را به نگاه‌کردن به کابل پس از قطع امن برق محدود کنید؛ کابل را باز نکنید و با چسب یا پیچاندن سیم‌ها تعمیرش نکنید. اگر نشانه‌ای از سوختگی، جرقه، قطع‌شدن فیوز یا خرابی پریز و سیم‌کشی ثابت وجود دارد، برق‌کار واجد صلاحیت باید علت را پیدا کند. چند دقیقه احتیاط می‌تواند از خطر شوک الکتریکی و آتش‌سوزی پیشگیری کند.
