کابل افشان چیست؟ ویژگی‌ها و کاربردهای کابل افشان

اگر هنگام خرید یا اجرای یک پروژه برق‌کشی با عبارت‌هایی مثل کابل افشان، کابل مفتولی و کابل نیمه‌افشان روبه‌رو شده باشید، احتمالاً اولین سؤال شما این است که کابل افشان چیست و چه تفاوتی با کابل‌های دیگر دارد؟

کابل افشان نوعی کابل برق است که هادی آن از تعداد زیادی مفتول فلزی نازک تشکیل شده است. این مفتول‌های نازک در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و یک هادی انعطاف‌پذیر ایجاد می‌کنند. به همین دلیل کابل افشان نسبت به کابل‌های دارای هادی مفتولی یا خشک، راحت‌تر خم می‌شود و در مسیرهایی که پیچ‌وخم بیشتری دارند، نصب آن ساده‌تر است.
البته انعطاف‌پذیری تنها ویژگی کابل افشان نیست. نوع هادی، سطح مقطع، جنس عایق، تعداد رشته‌ها و شرایط محل نصب هم مشخص می‌کنند که یک کابل برای چه کاربردی مناسب است.
در ادامه دقیق‌تر بررسی می‌کنیم که کابل افشان چیست، چگونه ساخته می‌شود، چه کاربردهایی دارد و چه زمانی انتخاب مناسبی محسوب می‌شود.
 

کابل افشان چیست؟

کابل افشان کابلی است که هادی آن از تعداد زیادی سیم بسیار نازک مسی تشکیل شده که به صورت رشته‌ای در کنار هم قرار گرفته‌اند.
برای مثال، اگر روکش یک کابل افشان را باز کنید، معمولاً با یک تکه مس یکپارچه روبه‌رو نمی‌شوید؛ بلکه تعداد زیادی رشته مسی ظریف را می‌بینید که در کنار هم سطح مقطع موردنیاز کابل را تشکیل داده‌اند. وجود همین رشته‌های باریک باعث می‌شود کابل قابلیت خم شدن بیشتری داشته باشد. بنابراین افشان بودن به ساختار هادی مربوط می‌شود، نه به تعداد رشته‌های کابل.
برای مثال، یک کابل برق می‌تواند دو رشته یا چهار رشته داشته باشد و هادی هر رشته آن افشان باشد. از طرف دیگر، یک کابل چندرشته‌ای لزوماً کابل افشان نیست.
این تفاوت اهمیت دارد؛ زیرا گاهی اصطلاح Multicore Cable به اشتباه معادل کابل افشان در نظر گرفته می‌شود، در حالی که Multicore فقط به کابلی اشاره دارد که چند هادی عایق‌شده درون یک مجموعه دارد.
 

چرا به آن کابل افشان می‌گویند؟
 

نام «افشان» از ساختار هادی این کابل گرفته شده است. در کابل‌های مفتولی، هادی ممکن است از یک مفتول ضخیم یا تعداد محدودی رشته نسبتاً ضخیم تشکیل شده باشد. اما در کابل افشان، هادی از تعداد زیادی مفتول بسیار نازک تشکیل می‌شود.
این رشته‌های ظریف هنگام خم شدن می‌توانند مقدار کمی نسبت به یکدیگر جابه‌جا شوند. به همین دلیل کابل نسبت به هادی یکپارچه انعطاف بیشتری پیدا می‌کند.

هرچه ساختار هادی برای انعطاف بیشتر طراحی شده باشد، کابل راحت‌تر خم می‌شود؛ البته میزان انعطاف فقط به هادی بستگی ندارد و جنس عایق و روکش نیز تأثیرگذار است.

کابل افشان از چه اجزایی ساخته می‌شود؟

ساختار دقیق کابل افشان بسته به نوع و کاربرد آن متفاوت است، اما بسیاری از کابل‌های افشان از چند بخش اصلی تشکیل می‌شوند.

هادی افشان

اصلی‌ترین قسمت کابل، هادی آن است. در کابل‌های افشان رایج، هادی معمولاً از مفتول‌های نازک مسی ساخته می‌شود. وظیفه هادی، عبور جریان الکتریکی است. تعداد و قطر این مفتول‌ها بسته به سطح مقطع و طراحی کابل متفاوت خواهد بود.

عایق

اطراف هر هادی با یک لایه عایق پوشیده می‌شود. وظیفه عایق این است که مانع تماس مستقیم هادی‌ها با یکدیگر یا با محیط اطراف شود. PVC یکی از مواد رایج مورد استفاده در عایق کابل‌های عمومی است، اما بسته به نوع کابل ممکن است از مواد دیگری نیز استفاده شود.

روکش کابل

در کابل‌های چند رشته، هادی‌های عایق‌شده معمولاً در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و یک روکش بیرونی از آنها محافظت می‌کند. روکش می‌تواند کابل را در برابر عواملی مانند سایش، فشار مکانیکی، رطوبت یا برخی شرایط محیطی محافظت کند؛ البته میزان این مقاومت به نوع کابل بستگی دارد و نمی‌توان هر کابل افشانی را برای هر محیطی استفاده کرد.

استاندارد هادی کابل افشان چیست؟

برای شناخت بهتر کابل افشان می‌توان به استاندارد IEC 60228 مراجعه کرد. این استاندارد مشخصاتی مانند سطح مقطع اسمی، ساختار هادی و مقاومت الکتریکی هادی کابل‌ها را پوشش می‌دهد. در این استاندارد، هادی‌های کابل به کلاس‌های مختلف تقسیم می‌شوند. به طور کلی:

• Class 1 برای هادی‌های یکپارچه
• Class 2 برای هادی‌های رشته‌ای مورد استفاده در نصب ثابت
• Class 5 برای هادی‌های مسی انعطاف‌پذیر
• Class 6 برای هادی‌های مسی با انعطاف بیشتر

در بازار، بسیاری از کابل‌هایی که به عنوان کابل افشان شناخته می‌شوند دارای هادی انعطاف‌پذیر هستند. البته هنگام انتخاب کابل نباید فقط به عبارت «افشان» روی محصول توجه کرد. استاندارد تولید، سطح مقطع واقعی، مقاومت هادی، جنس مس، عایق و مشخصات درج‌شده توسط سازنده نیز اهمیت دارند.

تفاوت سیم افشان و کابل افشان چیست؟

یکی از مواردی که معمولاً باعث سردرگمی می‌شود، تفاوت سیم افشان و کابل افشان است. هر دو می‌توانند هادی ساخته‌شده از مفتول‌های نازک مسی داشته باشند، اما ساختمان آنها متفاوت است. سیم افشان معمولاً شامل یک هادی افشان و یک لایه عایق است. اما کابل افشان می‌تواند یک یا چند هادی عایق‌شده داشته باشد و در بسیاری از مدل‌ها یک روکش کلی نیز اطراف مجموعه هادی‌ها قرار می‌گیرد. برای مثال ممکن است داخل یک کابل سه رشته افشان، سه هادی جداگانه وجود داشته باشد که هرکدام دارای عایق هستند و همه آنها درون یک روکش مشترک قرار گرفته‌اند. به همین دلیل بهتر است عبارت سیم افشان و کابل افشان را به جای یکدیگر استفاده نکنیم.

تفاوت کابل افشان و کابل مفتولی چیست؟
 

اصلی‌ترین تفاوت کابل افشان و مفتولی به ساختار هادی آنها برمی‌گردد. در کابل افشان، هادی از تعداد زیادی مفتول بسیار نازک ساخته می‌شود. در مقابل، هادی مفتولی ساختار یکپارچه‌تر و خشک‌تری دارد. این تفاوت ساختاری روی رفتار کابل هنگام نصب تأثیر زیادی می‌گذارد.
 

نکته مهم این است که نمی‌توان گفت یکی از این دو کابل همیشه بهتر است. نوع کابل باید بر اساس نوع نصب، میزان حرکت، شرایط محیطی، جریان عبوری و استاندارد موردنیاز انتخاب شود.
 

تفاوت کابل افشان و نیمه افشان
 

تفاوت اصلی کابل افشان و کابل نیمه‌افشان در ساختار هادی و میزان انعطاف آن‌هاست. کابل افشان از تعداد زیادی مفتول مسی بسیار نازک تشکیل شده است. به همین دلیل نرم‌تر است، راحت‌تر خم می‌شود و برای جاهایی که نصب کابل سخت‌تر است یا مسیر پیچ‌وخم دارد، انتخاب مناسب‌تری است.
 
کابل نیمه‌افشان که معمولاً به آن هادی کلاس 2 هم گفته می‌شود، از تعداد کمتری رشته مسی با ضخامت بیشتر تشکیل شده است. در نتیجه از کابل افشان خشک‌تر و کم‌انعطاف‌تر است، اما همچنان نسبت به کابل مفتولی تک‌رشته‌ای انعطاف بیشتری دارد. در جدول زیر می توانید تفاوت کابل افشان و نیمه افشان را مشاهده کنید:

پس می‌توان گفت نیمه‌افشان بین کابل مفتولی و افشان قرار می‌گیرد؛ نه به خشکی کابل مفتولی است و نه به نرمی کابل افشان.

کابل افشان چه ویژگی‌هایی دارد؟
 

شناخته‌شده‌ترین ویژگی کابل افشان انعطاف‌پذیری آن است، اما این کابل چند ویژگی دیگر نیز دارد که در ادامه اشاره می کنیم.

انعطاف‌پذیری مناسب
 

تعداد زیاد مفتول‌های نازک باعث می‌شود کابل راحت‌تر خم شود. این ویژگی در مسیرهایی که کابل باید از زوایا یا فضای محدود عبور کند، کار نصب را ساده‌تر می‌کند.

نصب راحت‌تر در مسیرهای دارای خمیدگی

کشیدن یک کابل خشک در مسیرهای پرپیچ‌وخم ممکن است دشوار باشد. کابل افشان به دلیل انعطاف بیشتر، معمولاً بهتر با مسیر تطبیق پیدا می‌کند. البته شعاع خمش مجاز کابل همچنان باید رعایت شود. انعطاف‌پذیر بودن به معنی امکان خم کردن کابل با هر زاویه‌ای نیست.

تنوع در سطح مقطع

کابل‌های افشان در سطح مقطع‌های مختلف تولید می‌شوند. انتخاب سطح مقطع مناسب باید بر اساس عواملی مانند جریان مصرفی، طول مسیر، افت ولتاژ، شرایط نصب و دمای محیط انجام شود.

تولید در تعداد رشته‌های مختلف

کابل افشان با تعداد رشته های مختلفی تولید می شود. از انواع کابل افشان می توان به کابل دو رشته، سه رشته، چهار رشته، پنج رشته یا تعداد بیشتری رشته داشته باشد. تعداد رشته‌ها بر اساس نوع مدار و کاربرد کابل تعیین می‌شود.

از  دیگر ویژگی های کابل افشان می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تنوع در ولتاژ نامی
• نیاز به سربندی صحیح
• تنوع در جنس عایق و روکش
• قابلیت استفاده در کاربرد های مختلف

انواع کابل افشان

کابل‌های افشان را می‌توان بر اساس معیارهای مختلفی دسته‌بندی کرد. به همین دلیل یک تقسیم‌بندی واحد برای تمام کابل‌های افشان وجود ندارد. در ادامه انواع کابل برق افشان را برای شما شرح می دهیم.
 

کابل افشان سبک

کابل‌های افشان سبک معمولاً برای وسایل و تجهیزاتی استفاده می‌شوند که جریان بسیار بالایی ندارند و به انعطاف کابل نیاز است. نوع دقیق کاربرد باید مطابق مشخصات فنی کابل باشد.

کابل افشان قدرت

کابل‌های قدرت افشان برای انتقال انرژی الکتریکی تولید می‌شوند و در سطح مقطع‌ها و تعداد رشته‌های مختلف وجود دارند. در انتخاب این کابل‌ها باید به ولتاژ نامی، جریان مجاز، سطح مقطع، نوع عایق و شرایط نصب توجه کرد.
 

کابل افشان چند رشته

در بعضی کاربردها چند هادی افشان عایق‌شده در یک روکش مشترک قرار می‌گیرند. برای مثال کابل‌های دو رشته، سه رشته، چهار رشته و پنج رشته در بازار وجود دارند.

نکته مهم این است که «چندرشته‌ای بودن» با «افشان بودن» یک مفهوم نیست. چندرشته‌ای تعداد هادی‌های کابل را نشان می‌دهد، در حالی که افشان بودن ساختار هر هادی را توصیف می‌کند.

کاربرد کابل افشان چیست؟
 

کابل افشان زمانی مورد توجه قرار می‌گیرد که انعطاف‌پذیری کابل اهمیت داشته باشد. البته انتخاب نهایی نباید فقط بر اساس انعطاف انجام شود.

سیم‌کشی تجهیزات برقی

در برخی تجهیزات برقی که کابل باید از فضای محدود یا مسیر دارای خمیدگی عبور کند، استفاده از کابل افشان نصب را ساده‌تر می‌کند.

تابلوهای برق

در بخش‌هایی از تابلوهای برق و تجهیزات کنترلی، هادی‌های افشان به دلیل انعطاف مناسب مورد استفاده قرار می‌گیرند. در این کاربردها نحوه اتصال سر هادی به ترمینال اهمیت زیادی دارد.

ماشین‌آلات و تجهیزات صنعتی

در ماشین‌آلاتی که کابل باید هنگام نصب خم شود یا در محل‌هایی با فضای محدود قرار بگیرد، کابل افشان می‌تواند گزینه مناسبی باشد اما اگر کابل دائماً در حال حرکت، خم شدن یا پیچش باشد، باید کابل مخصوص حرکت یا کاربرد دینامیک انتخاب شود. هر کابل افشان معمولی برای حرکت مداوم طراحی نشده است.

مصارف ساختمانی

بسته به نوع مدار و مقررات اجرایی، کابل افشان در بعضی بخش‌های تأسیسات ساختمان نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. در پروژه‌های ساختمانی انتخاب کابل باید مطابق طراحی برق، روش نصب و استانداردهای مربوط انجام شود.

کابل رابط تجهیزات

یکی از کاربردهای شناخته‌شده کابل‌های انعطاف‌پذیر، اتصال تجهیزات برقی به منبع تغذیه است. در چنین کاربردهایی قابلیت انعطاف کابل می‌تواند استفاده و نصب آن را راحت‌تر کند.

آیا کابل افشان برای پمپ آب مناسب است؟

صرف افشان بودن یک کابل به این معنی نیست که می‌توان از آن برای پمپ آب یا محیط مرطوب استفاده کرد. برای این کاربرد باید موارد زیر بررسی شود:

• مقاومت عایق در برابر آب
• جنس روکش
• ولتاژ نامی
• شرایط نصب
• عمق یا نحوه قرارگیری کابل
• استاندارد تولید

برای مثال کابلی که قرار است در آب یا محیط بسیار مرطوب قرار گیرد باید برای همان شرایط طراحی شده باشد. بنابراین استفاده از یک کابل افشان معمولی برای پمپ شناور بدون بررسی مشخصات فنی آن تصمیم درستی نیست.
 

مزایای کابل افشان
 

کابل‌های افشان در عملکرد عالی هستند و طراحی آسانی دارند. با سفارشی سازی می‌توانید هر کابل معمولی را به کابل افشان تبدیل کنید. مزایای کابل‌های افشان عبارتند از:
 

1- صرفه جویی در فضا
 

قبلاً گفته شد که چگونه کابل‌های افشان به ما در صرفه جویی در فضا کمک می‌کنند. سیم افشان برای مکان‌هایی که نیاز به ذخیره سازی و نصب مقدار زیادی سیم وجود دارد، مفید است. هرچه این سیم‌ها کارآمدتر باشند، نتایج بهتری خواهید گرفت. تصور کنید سه سیم جداگانه را برای انتقال برق، داده‌ها و سیگنال‌های صوتی نصب کنید. اکنون می‌توانید کابل خود را طوری سفارشی کنید که تمام سیم‌ها را در یک کابل نگه دارد.
 

2- بهبود عملکرد کابل

کابل‌های افشان در برابر آسیب‌های شدید مقاوم هستند. آنها می‌توانند فضاهای کوچکی را پوشش دهند و بهترین تجربه کاربری را به شما ارائه دهند. از این رو، هیچ تداخل الکتریکی را ایجاد نمی‌کنند و در نتیجه عملکرد کابل را افزایش می‌دهند. می‌توانید بهترین نتایج ممکن را از این کابل‌ها به دست آورید زیرا ماندگاری بالایی دارند و حتی امکان استفاده موقتی را نیز فراهم می‌کنند.
 

3- مقاوم در برابر خوردگی
 

کابل‌های افشان در برابر خوردگی مقاومت بالایی دارند. آنها قدرت مکانیکی بیشتری به کابل می‌دهند که باعث افزایش طول عمر کابل می‌شود. این کابل‌ها به دلیل داشتن انعطاف پذیری بالا، بسیار کاربر پسند هستند. این کابل‌ها می‌توانند طیف وسیعی از کاربردها را پوشش دهند و حتی پس از دریافت هرگونه صدمه سنگین، عملکرد یکنواخت خود را ادامه دهند.
 

4- فوق العاده انعطاف پذیر

برای تنظیم این کابل‌ها در هر مکانی، مشکلی نخواهید داشت. کابل افشان انعطاف پذیر است و می‌تواند هرگونه مشکلات مربوط به پیچش و خمیدگی را با آن حل کرد. نصب، مونتاژ و جداسازی این کابل‌ها بسیار آسان است. کابل‌های افشان می‌توانند فضای مصرف شده توسط کابل‌های استاندارد را کوتاه کنند. این مهم یک مزیت اضافی را برای سازماندهی بیشتر کابل‌ها به شما می‌دهد.
 

5- چند کاره بودن

کابل‌های افشان، ویژگی‌ها و عملکردهای متفاوتی دارند که باعث می‌شوند برای پروژه‌های موقتی که نیاز به مدیریت مناسب کابل دارند، بسیار ایده آل باشند. این کابل‌ها می‌توانند تمام سیم‌های سیگنال را حمل کنند و آنها را در زیر یک لایه محافظ و رسانا قرار دهند. چند کاره بودن باعث می‌شود بتوان از این سیم‌ها برای کاربردهای مختلف استفاده کرد.  

معایب کابل افشان

از معایب کابل افشان می توان به موارد زیر اشاره کرد: 

• مقاومت اهمی در کابل‌های افشان کمتر است .
• از لحاظ هزینه‌ای گران هستند، زیرا هزینه‌های تولید آن‌ها به طور قابل توجهی بالاتر از دیگر انواع کابل‌هاست. این هزینه‌ها به دلیل فرآیند پیچیده تولید آنهاست.
• کابل‌های افشان به دلیل خوردگی ناشی از عمل مویرگی، به احتمال زیاد متلاشی می‌‎شوند.
• این کابل‌ها برای جلوگیری از تداخل الکترونیکی ایده‌آل نیستند، زیرا کانال‌های هوایی موجود بین هر رشته باعث می‌شوند تا اثر پوسته‌ای ایجاد شده از طریق میدان‌های مغناطیسی در طول سطح کابل تقویت شوند.

کابل افشان بهتر است یا کابل مفتولی؟
 

پاسخ این سؤال به محل استفاده بستگی دارد. اگر مهم‌ترین نیاز پروژه انعطاف بالا و نصب راحت در مسیرهای دارای خمیدگی باشد، کابل افشان می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. اما در بسیاری از نصب‌های ثابت ممکن است کابل یا هادی با ساختار خشک‌تر انتخاب شود. بنابراین بهتر است به جای اینکه بپرسیم «کدام کابل بهتر است؟» بپرسیم: کدام کابل برای این کاربرد مناسب‌تر است؟
برای انتخاب درست باید موارد زیر را در نظر گرفت:

• میزان جریان
• طول مسیر
• افت ولتاژ
• ثابت یا متحرک بودن کابل
• دمای محیط
• وجود رطوبت یا مواد شیمیایی
• روش نصب
• تعداد رشته موردنیاز
• ولتاژ نامی
• استاندارد کابل

سوالات متداول درباره کابل افشان

کابل افشان چیست؟
کابل افشان کابلی است که هادی آن از تعداد زیادی مفتول نازک تشکیل شده است. این ساختار باعث می‌شود کابل انعطاف بیشتری داشته باشد و راحت‌تر خم شود.

کابل افشان چه تفاوتی با کابل مفتولی دارد؟
تفاوت اصلی در ساختار هادی است. کابل افشان از تعداد زیادی مفتول نازک ساخته شده و انعطاف بیشتری دارد، در حالی که کابل مفتولی ساختار خشک‌تری دارد.

آیا کابل افشان همان سیم افشان است؟
خیر. سیم افشان معمولاً یک هادی عایق‌شده دارد، در حالی که کابل می‌تواند شامل یک یا چند هادی عایق‌شده همراه با روکش کلی باشد.

آیا کابل چند رشته همان کابل افشان است؟
خیر. چند رشته بودن تعداد هادی‌ها را مشخص می‌کند، اما افشان بودن به ساختار هر هادی مربوط می‌شود.

آیا کابل افشان برای برق ساختمان مناسب است؟
در بعضی بخش‌های تأسیسات ساختمان می‌توان از کابل یا هادی افشان استفاده کرد، اما نوع و سطح مقطع آن باید بر اساس مدار، روش نصب و مقررات اجرایی انتخاب شود.

کابل افشان برای محیط مرطوب مناسب است؟
نه لزوماً. مناسب بودن کابل برای محیط مرطوب به نوع عایق و روکش و مشخصات طراحی کابل بستگی دارد، نه فقط افشان بودن آن.

کلام آخر

کابل‌های افشان در مقایسه با کابل‌های استاندارد از نظر عملکرد بسیار متمایز هستند. در کابل افشان یک کابل واحد همۀ سیم‌های رشته‌ای را با هم ترکیب می‌کند و می‌تواند عملکردهای زیادی را انجام دهد. سیم‌های مسی داخل کابل که امکان انتقال سریع را فراهم می‌کنند. کابل‌های افشان بسیار متنوع هستند و برای کاربردهای مختلفی استفاده می‌شوند، زیرا ویژگی‌هایی دارند که آنها را از انواع دیگر سیم و کابل جدا می‌کند. انعطاف کابل افشان باعث می‌شود استفاده از آن در مسیرهای دارای خمیدگی، بعضی تجهیزات برقی، تابلوها و کاربردهایی که نصب راحت‌تر اهمیت دارد، منطقی باشد.